6331 Sayılı Kanunda Sağlık Gözetimi Nedir?

Sağlık gözetimi, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 15. maddesi uyarınca işverenin, çalışanlarının maruz kaldığı ya da kalabileceği sağlık ve güvenlik risklerini dikkate alarak onları düzenli biçimde sağlık yönünden izlemesi ve gerekli tıbbi muayenelerden geçirmesidir. Kısaca 6331 sayılı Kanunda sağlık gözetimi; çalışanın işe uygunluğunun işe giriş anında saptanması ve iş ilişkisi boyunca sürekli olarak takip edilmesi anlamına gelir. Bu izleme yalnızca bir belge işlemi değil, çalışan sağlığını koruyan bütünsel bir süreçtir.

İş sağlığı gözetimi, tek bir muayeneden ibaret değildir. İşe giriş muayenesiyle başlar; iş sürerken belirli aralıklarla tekrarlanan periyodik sağlık muayenesi ile sürdürülür; iş değişikliği, iş kazası veya meslek hastalığı sonrası işe dönüşlerde yenilenir. Dolayısıyla sağlık gözetimi bir "çatı kavramdır" ve altında birden fazla muayene türünü barındırır. Bu sayfada kavramın tanımını ve yasal çerçevesini ele alıyor; uygulamadaki en sık tekrarlanan bileşen olan periyodik muayeneler için ayrıntılı hizmet sayfamıza yönlendiriyoruz.

6331 sayılı Kanunun getirdiği en önemli ilke, sağlık gözetiminin riske dayalı olmasıdır. Yani her çalışan aynı tetkiklerden geçmez; işyerinin tehlike sınıfı ve çalışanın maruz kaldığı etkenler (gürültü, toz, kimyasal, ağır kaldırma, gece çalışması vb.) muayene kapsamını belirler. Bu nedenle gözetim programını doğru kurgulamak, risk analizi sonuçlarıyla doğrudan bağlantılıdır. İşyerinin riskleri belirlenmeden yapılan bir muayene, ne çalışanı korur ne de yasal olarak yeterli sayılır.

Sağlık Gözetiminin Yasal Dayanağı: 6331 Madde 15

6331 sayılı Kanunun 15. maddesi, işverene açık ve devredilemez bir gözetim yükümlülüğü getirir. Maddeye göre işveren; çalışanların işe girişlerinde, iş değişikliğinde, iş kazası veya meslek hastalığı ya da sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşmalardan sonra işe dönüşlerinde (talep etmeleri hâlinde) ve Bakanlıkça belirlenen düzenli aralıklarla sağlık muayenelerinin yapılmasını sağlamak zorundadır. Bu düzenli aralıklar, işyerinin tehlike sınıfı ile işin ve çalışanın niteliğine göre değişir.

Maddenin kritik bir hükmü de şudur: tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işlerde çalışacaklar, yapacakları işe uygun olduklarını belirten sağlık raporu olmadan işe başlatılamaz. Bu rapor, işe başlamadan önce alınan bir işe giriş sağlık raporu ile karşılanır ve bu sürecin ilk adımını oluşturur. Kanun ayrıca bu kapsamdaki sağlık raporlarının işyeri hekiminden alınmasını şart koşar; herhangi bir hekimin düzenlediği genel bir rapor 6331 kapsamında yeterli değildir.

Bu yükümlülüğün uygulanmasına dair usul ve esaslar, 20 Ocak 2022 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan "Çalışanların Sağlık Gözetimine Yönelik Tıbbi Tetkiklerin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik" ile ayrıntılandırılmıştır. İşyeri hekiminin görev ve yetkileri ise ilgili sağlık muayenesi yönetmeliği çerçevesinde tanımlanır. Bu düzenlemelerin tamamı, işverenin sunması gereken İSG hizmetleri paketinin ayrılmaz bir parçası olarak bu izleme sürecini konumlandırır.

Gözetim Kapsamındaki Muayene Türleri

6331 sayılı Kanunda sağlık gözetimi, işe girişten iş ilişkisinin sonuna kadar farklı anlarda tekrarlanan bir dizi muayeneyi kapsar. Her muayene türü, çalışanın o andaki sağlık durumunu ve işe uygunluğunu belgelemek için farklı bir amaca hizmet eder. Aşağıdaki tablo, bu sürecin dört temel muayene türünü ve tetiklenme koşullarını özetler.

Bu muayene türleri arasında iş süresince en sık tekrarlananı periyodik muayenelerdir; çünkü bir kez alınan işe giriş raporu, tehlike sınıfına bağlı olarak belirli yıllarda yenilenmek zorundadır. Gözetimin sürekliliği bu noktada devreye girer. Periyodik takvimin nasıl kurulduğunu, hangi tetkiklerin hangi aralıkla yapıldığını ve saha uygulamasını ayrıntılı biçimde ele aldığımız periyodik sağlık taraması ve kurumsal mobil sağlık taraması hizmetlerimizden yararlanabilirsiniz. Tüm bu muayenelerin dijital kaydı ise İSG-KATİP sistemi üzerinden tutulur.

Periyodik Muayene: Gözetimin Sürekliliği

Çalışan sağlığının sürekli izlenmesi ilkesi, pratikte periyodik muayenelerle hayata geçer. İşe giriş anında bir kez yapılan değerlendirme, çalışanın yıllar içinde değişen sağlık durumunu ve işyeri risklerinin kümülatif etkisini yansıtmaz. Bu nedenle 6331, muayenelerin işyerinin tehlike sınıfına göre belirli aralıklarla tekrarlanmasını zorunlu tutar. Bu tekrarlar olmadan gözetim eksik kalır ve yasal olarak yerine getirilmemiş sayılır.

Tablodaki aralıklar üst sınırlardır; işyeri hekimi, riske bağlı olarak daha sık muayene önerebilir. Örneğin gürültülü ortamda çalışan bir personel için işitme kaybının erken yakalanması amacıyla ara kontroller planlanabilir. Bu takvimin doğru kurulması ve her çalışanın hangi tetkiklerden geçeceğinin belirlenmesi uzmanlık gerektirir. Sağlık gözetiminizin bel kemiğini oluşturan bu süreci uçtan uca yönetmek için periyodik sağlık muayenesi hizmet sayfamızda takvim, tetkik listesi ve saha uygulaması hakkında ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz.

İş Sağlığı Gözetiminde Yapılan Tıbbi Tetkikler

İş sağlığı gözetimi kapsamında yapılan tetkikler, çalışanın maruz kaldığı riske göre seçilir. Gürültülü ortamda çalışanlar için işitme testi (odyometri), tozlu ortamlarda solunum fonksiyon testi (SFT) ve akciğer grafisi, ağır ve fiziksel iş kollarında ise EKG testi öne çıkar. Genel değerlendirme için hemogram (tam kan sayımı) ve göz muayenesi hemen her muayene protokolünde temel tetkikler arasında yer alır.

Bu tetkiklerin seçimi keyfi değildir; işyerinin risk profiline ve ilgili yönetmeliğe göre belirlenir. Örneğin kaynakçılar, kimyasal maruziyeti olan çalışanlar veya belirli metallere maruz kalanlar için biyolojik izleme testleri devreye girer. Hangi tetkiklerin gerektiğini görmek için kapsamlı sağlık tetkikleri listemizi inceleyebilir; gıda ile temas eden çalışanlar içinse portör muayenesi gerekliliğini değerlendirebilirsiniz. Tetkiklerin tamamı, gezici sağlık araçlarımızla işyerinizde de yapılabilir.

• Odyometri (işitme kaybı taraması)
• SFT / spirometri (solunum kapasitesi)
• Akciğer grafisi (PA)
• EKG (kalp ritmi değerlendirmesi)
• Hemogram ve biyokimya paneli
• Göz ve görme fonksiyon ölçümü
• Biyolojik izleme (kimyasal maruziyet)
• İdrar ve gerekli kültür tetkikleri

Gözetim Kimler İçin Zorunludur?

6331 sayılı Kanun, kamu ve özel sektör ayrımı yapmadan bir çalışanı bulunan tüm işyerlerini kapsar. Dolayısıyla bu gözetim yükümlülüğü, tehlike sınıfı ne olursa olsun her işveren için geçerlidir. Ancak bazı çalışan grupları için gözetim daha sık ve daha titiz uygulanır. Gece postasında çalışanlar, 18 yaşından küçük işçiler, gebe ve emziren kadınlar için muayene aralığı en fazla 6 ay olarak belirlenmiştir. Bu gruplar için düzenlenen özel raporlara örnek olarak gece çalışması sağlık raporu gösterilebilir.

Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde çalışacaklar için ise sağlık gözetimi işe başlamadan önce başlar; çünkü uygunluk raporu olmadan bu kişiler işe alınamaz. Bu kapsamda düzenlenen ağır ve tehlikeli işler raporu, çalışanın fiziksel ve tıbbi olarak o işe uygun olduğunu belgeler. Benzer şekilde tek çalışanı olan küçük işletmeler bile bu yükümlülükten muaf değildir; bu durumda tek hekim sağlık raporu süreci işletilebilir. Özetle bu yükümlülük, "çalışan varsa gözetim vardır" ilkesiyle işler.

Gözetim Yapılmazsa İşvereni Ne Bekler?

Sağlık gözetimi yükümlülüğünün yerine getirilmemesi, 6331 sayılı Kanunun 26. maddesi uyarınca idari para cezasıyla yaptırıma bağlanmıştır. 2026 yılı için gerekli muayeneye tabi tutulmayan ya da geçerli sağlık raporu bulunmayan her bir çalışan için 22.194 TL idari para cezası uygulanmaktadır. Bu ceza tehlike sınıfına göre artmaz ancak her çalışan için ayrı ayrı hesaplandığından, çalışan sayısı arttıkça toplam tutar hızla yükselir.

Ceza boyutu tek başına değerlendirilmemelidir. Sağlık gözetimi eksikliği, bir iş kazası veya meslek hastalığı durumunda işverenin kusur oranını artırır; SGK'nın rücu davaları ve Türk Ceza Kanunu kapsamında sorumluluk gündeme gelebilir. Ayrıca işyeri hekimi görevlendirmemek veya risk analizi yaptırmamak gibi bağlantılı ihlaller, aylık tekrarlayan ve çok daha yüksek cezalara yol açar. Bu nedenle bu yükümlülüğü bir maliyet değil, hukuki ve insani bir koruma kalkanı olarak görmek gerekir.

Rakamlar 2026 yeniden değerleme oranına göre güncellenmiştir; kesin tutarlar için işyerinizin tehlike sınıfı ve güncel mevzuat esas alınmalıdır.

Gözetimi Kim Yürütür: OSGB ve İşyeri Hekimi

Bu gözetim, yetkilendirilmiş sağlık personeli tarafından yürütülür. Muayeneleri ve işe uygunluk kararını işyeri hekimi verir; laboratuvar ve saha süreçlerinde ise diğer sağlık personeli destek sağlar. İşverenlerin çoğu bu hizmeti, Bakanlıkça yetkilendirilmiş bir OSGB hizmetleri sağlayıcısı üzerinden alır. OSGB modeli; işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personeli hizmetini tek çatı altında sunarak gözetimi sürdürülebilir kılar.

Satem olarak, 2017'den bu yana Ataşehir başta olmak üzere İstanbul ve çevresinde işyerlerine sağlık gözetimi hizmeti veriyoruz. Gözetimin belge tarafını da yönetiyoruz: düzenlenen tüm raporlar OSGB sağlık raporu hizmeti kapsamında İSG-KATİP'e işlenir ve yasal geçerlilik kazanır. İş güvenliği tarafında ise iş güvenliği uzmanı desteğiyle risk yönetimini muayene süreçleriyle entegre ediyoruz. Gerektiğinde mobil sağlık hizmetleri ile muayeneleri doğrudan işyerinizde gerçekleştiriyoruz.

Sahada Sağlık Gözetimi: Satem Mobil Sağlık Deneyimi

Büyük çalışan kitlesine sahip işyerlerinde sahadaki en büyük zorluk, üretimi durdurmadan yüzlerce çalışanı muayeneden geçirebilmektir. Tam donanımlı gezici sağlık araçlarımızla bu sorunu ortadan kaldırıyoruz: odyometri, SFT, akciğer grafisi, EKG ve kan alma işlemlerini çalışanların ayağına götürüyoruz. Böylece bir vardiya içinde onlarca çalışanın periyodik muayenesi, iş akışı sekteye uğramadan tamamlanabiliyor.

Saha uygulamasında en çok karşılaştığımız durum, işverenlerin bu süreci yalnızca işe girişte yapılan tek seferlik bir işlem sandığıdır. Oysa denetimlerde asıl sorgulanan, periyodik muayenelerin zamanında yenilenip yenilenmediğidir. Bu nedenle her kuruma çalışan bazında bir muayene takvimi çıkarıyor ve yenileme tarihlerini önceden hatırlatıyoruz. Bu sürekli bileşeni yönetmek için kurumsal iş güvenliği sağlık muayenesi ve koruyucu sağlık hizmetleri programlarımızı öneriyoruz. Yönetmelik ayrıntıları için periyodik muayene yönetmeliği içeriğimize de göz atabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular (6331 Madde 15)

Kaynaklar ve Referanslar

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (Madde 15 – Sağlık Gözetimi) — Mevzuat Bilgi Sistemi
• Çalışanların Sağlık Gözetimine Yönelik Tıbbi Tetkiklerin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik (20.01.2022 / 31725)
• İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik
• Resmî Gazete — Sağlık Gözetimine Yönelik Tıbbi Tetkikler Yönetmeliği Yayım Metni
• T.C. ÇSGB — İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü (İSGGM) Görev ve Yetkileri
• Satem Mobil Sağlık — Bakanlık yetkili OSGB ve mobil sağlık uygulama deneyimi.