Satem Mobil Sağlık, akciğer grafisi hizmetini evinizin konforunda, uzman ekip ve son teknoloji cihazlarla sunar. Solunum sağlığınızı korumak ve erken teşhisle tedaviye hızlıca başlamak için güvenilir bir çözüm ortağınız.
Akciğer grafisi, göğüs bölgesinin düşük dozda X ışını ile görüntülendiği radyolojik bir taramadır. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında tehlikeli ve çok tehlikeli sınıf işyerlerinde periyodik muayenenin zorunlu parçasıdır; pnömokonyoz (uzun süreli toz solumasına bağlı akciğer hastalığı), silikozis ve asbestoz gibi meslek hastalıklarını erken dönemde tespit eder. Tarama, PA (posteroanterior) çekim tekniğiyle, çalışan ayakta ve derin nefes tutar halde 0.02-0.1 mSv (milisievert) doz aralığında uygulanır. Başlamak için üç şey gerekir: çalışanın tehlike sınıfının belirlenmesi, yetkili radyoloji ünitesi veya mobil araç ve İSG-KATİP dijital kayıt.
Akciğer grafisi, göğüs kafesinin arkadan öne (PA) yönde X ışınıyla görüntülendiği temel radyolojik incelemedir. İşyeri hekimliği pratiğinde grafinin birincil amacı tedavi değil, işe giriş ve periyodik muayenede akciğer dokusundaki mesleki maruziyet izlerini erken dönemde saptamaktır. Çalışanın akciğer yapısındaki küçük nodüller, fibrotik (doku sertleşmesine bağlı) alanlar veya plevral kalınlaşma; tozlu ortamda geçen yılların ilk somut kanıtıdır.
Grafinin tanı değeri çekim kalitesine ve okuyan hekimin deneyimine doğrudan bağlıdır. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) tarafından yayımlanan ILO 2022 Pnömokonyoz Radyografik Sınıflandırma Rehberi, toz hastalıklarının standart okuma yöntemini tanımlar ve dünya genelinde işyeri hekimlerinin referans aldığı protokoldür.
Akciğer grafisi, tehlike sınıfı tehlikeli ve çok tehlikeli olan işyerlerinde periyodik muayenenin zorunlu parçasıdır. 20.07.2013 tarih ve 28713 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik kapsamında çok tehlikeli sınıfta yıllık, tehlikeli sınıfta 3 yılda bir periyodik muayene yapılır ve solunum yolu maruziyeti bulunan işlerde grafi bu muayenenin içine girer.
Zorunluluk, NACE (Avrupa Topluluğu Ekonomik Faaliyetler İstatistiki Sınıflaması) kodu temelli olarak şu işkollarında kesin olarak doğar: maden ve taş ocağı (silis tozu maruziyeti), inşaat ve çimento üretimi (kuvars, asbest, çimento tozu), metal döküm ve kaynak atölyesi (kaynak dumanı ve metal oksit), tekstil iplik hazırlama (pamuk tozuna bağlı bissinozis riski), kimya ve boya sanayi (izosiyanat, çözücü buharı), un, baharat ve yem üretimi (organik toz). Bu işkollarında çalışan kişi sonradan az tehlikeli sınıfa geçse bile önceki maruziyet izi radyolojik olarak değerlendirilmeye devam eder.
Akciğer grafisi, çalışanın dik durduğu ve derin nefes alıp tuttuğu pozisyonda, X ışını tüpünün 180 cm mesafeden gönderdiği ışınla çekilir. Çekim süresi 1 saniyenin altındadır. Radyasyon dozu 0.02-0.1 mSv aralığındadır; bu, doğal ortamda yaklaşık 10 günde alınan arka plan radyasyonuna eşittir.
Çekim öncesi çalışan bel üstü tüm giysileri çıkarır; üzerinde metal içeren düğme, kolye, sutyen teli bulunmaz. Metal nesneler görüntüye beyaz gölge olarak düşer ve hekim okumasını zorlaştırır. Gebelik durumu önceden bildirilir; gebelikte grafi yalnızca zorunlu endikasyonda ve kurşun önlükle çekilir. Grafi dijital sistemde saniyeler içinde görüntüye dönüşür, PACS (görüntü arşivleme sistemi) üzerinden İSG-KATİP'e çalışanın dosyasına işlenir.
Akciğer grafisinde işyeri hekiminin değerlendirdiği bulgular, mesleki maruziyet profiline göre belirlenir. Tozlu ortam çalışanlarında öncelikle küçük opasiteler (1-10 mm arası yuvarlak veya düzensiz gölgeler) aranır. ILO 2022 sınıflandırmasında bu opasiteler boyut, şekil ve yoğunluk kodlarıyla işaretlenir ve kodlama aynı çalışanın yıllar içindeki takibini mümkün kılar.
Plevral kalınlaşma ve plevral plak (akciğeri saran zarda kireçlenme veya sertleşme) varlığı, geçmiş asbest maruziyetinin kalıcı izidir. Çalışan iş değiştirmiş olsa bile bu iz silinmez; SGK meslek hastalığı başvurularında asbestoz tanısının temel radyolojik kanıtıdır. Kitle, konsolidasyon ve kavite gibi bulgular mesleki hastalık dışında tüberküloz, akciğer kanseri veya enfeksiyon tablolarını düşündürür. İşyeri hekimi bu bulgularda çalışanı ileri tetkik için göğüs hastalıkları uzmanına yönlendirir.
Akciğer grafisinin tekrarlama sıklığı, çalışanın tehlike sınıfına ve maruziyet türüne göre belirlenir. Çok tehlikeli sınıfta grafi yıllık çekilir, tehlikeli sınıfta 3 yılda bir tekrarlanır, az tehlikeli sınıfta işe girişte bir kez yeterli kabul edilir ve ek tetkik ancak şikayet halinde istenir.
Aşağıdaki tablo tehlike sınıfına göre grafi takvimini özetler:
| Tehlike Sınıfı | Örnek İşkolu | Grafi Sıklığı | Özel Durum |
|---|---|---|---|
| Az Tehlikeli | Ofis, büro, eğitim | İşe girişte 1 kez | Şikayet halinde tekrar |
| Tehlikeli | İnşaat, depo, metal işleme | 3 yılda 1 | Şikayette ara çekim |
| Çok Tehlikeli | Maden, kimya, asbest | Yılda 1 | Silis/asbest maruziyetinde 6 ay |
Silis, asbest, berilyum ve kömür tozu maruziyetinde işyeri hekimi 6 aylık grafi takibi başlatabilir. Aktif solunum yakınması, kronik öksürük veya nefes darlığı bildiren çalışan, periyodik muayene tarihi gelmemiş olsa bile grafiye alınır.
Akciğer grafisi yerine başka bir tarama yöntemi periyodik muayenede standart olarak kabul edilmez. Düşük doz bilgisayarlı tomografi (BT), bazı yüksek riskli maden ve asbest işçilerinde tamamlayıcı olarak kullanılır; ancak BT'nin radyasyon dozu grafinin 70-100 katı kadardır ve rutin tarama için uygun değildir.
Solunum fonksiyon testi (SFT, spirometri) grafinin alternatifi değil tamamlayıcısıdır. SFT akciğerin kapasitesini, grafi ise akciğerin yapısını gösterir. Çok tehlikeli sınıfta her iki test birlikte uygulanır ve iki sonuç çapraz okunur. FEV1 (bir saniyede zorlu nefes verme miktarı) değeri düşmüşse ancak grafide belirgin bulgu yoksa, erken dönem küçük hava yolu tutulumu düşünülür ve izlem sıklaştırılır.
İşverenin akciğer grafisi konusundaki birincil yükümlülüğü, yetkili OSGB (Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi) veya işyeri hekimi aracılığıyla periyodik muayene takvimini düzenlemek ve bu takvimi İSG-KATİP'e işlemektir. 6331 sayılı Kanun m.15 sağlık gözetimi yükümlülüğünü doğrudan işverene yükler; bu yükümlülük çalışana ücret olarak yansıtılamaz.
Denetimde sık karşılaşılan bir eksiklik, grafinin çekilmiş olması ama sonucun işyeri hekimi tarafından okunmamış kalmasıdır. Çekim tek başına yeterli değildir; her grafinin hekim imzalı okuma raporu dosyada bulunmak zorundadır. Aksi halde periyodik muayene tamamlanmamış sayılır ve meslek hastalığı başvurusunda işveren kusurlu konuma düşer.
Akciğer grafisi 6331 sayılı Kanun kapsamında tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerinde zorunludur; çok tehlikelide yılda 1, tehlikelide 3 yılda 1 çekilir. PA tekniğiyle 180 cm mesafeden, 0.02-0.1 mSv dozla uygulanır. ILO 2022 sınıflandırmasına göre okunur; küçük opasiteler, plevral plak ve fibrotik alanlar mesleki maruziyetin kanıtıdır. PACS üzerinden İSG-KATİP'e işlenmeyen grafi yok hükmündedir.
Akciğer grafisi zararlı mıdır?
Akciğer grafisinin radyasyon dozu 0.02-0.1 mSv aralığındadır ve doğal ortamda yaklaşık 10 günde alınan arka plan radyasyonuna eşittir. Tek bir grafinin sağlık üzerinde ölçülebilir bir riski yoktur. Gebelikte ancak zorunlu endikasyonda ve kurşun önlükle çekilir.
Ofis çalışanı akciğer grafisi çektirmek zorunda mıdır?
Ofis işi az tehlikeli sınıfta yer alır ve akciğer grafisi işe girişte bir kez yeterlidir. Periyodik tekrar zorunluluğu yoktur. Ancak çalışan kronik öksürük, nefes darlığı veya aktif solunum yakınması bildirirse işyeri hekimi tehlike sınıfından bağımsız grafi isteyebilir.
Grafi sonucu ne kadar sürede çıkar?
Dijital grafi görüntüsü çekim sonrası saniyeler içinde oluşur. İşyeri hekiminin ILO standardına göre yazılı okuma raporu genellikle aynı gün veya 24 saat içinde tamamlanır. PACS üzerinden İSG-KATİP sistemine işlenmeden periyodik muayene tamamlanmış sayılmaz.
Eski işyerinden aldığım grafi yeni işte geçerli midir?
Eski grafi, yeni işyerinin tehlike sınıfı ve maruziyet profili aynıysa altı aylık geçerlilik dönemi içinde kabul edilebilir. Farklı maruziyet profiline geçişte (örneğin ofisten maden işine) grafi yeniden çekilir ve baz görüntü olarak dosyaya işlenir.
Pnömokonyoz sadece grafide mi görülür?
Pnömokonyozun erken evresi yalnızca radyolojik bulgu verir; çalışan belirti hissetmeyebilir. İleri evrede nefes darlığı ve öksürük eklenir. Bu yüzden grafi taraması, belirti beklenmeden yıllık olarak tekrarlanır. SFT ve difüzyon kapasitesi testi grafinin tamamlayıcılarıdır.
*Bu içerik, Satem Mobil Sağlık Tıbbi Kurulu ve Laboratuvar Direktörlüğü tarafından, güncel tıbbi literatür ve laboratuvar protokolleri ışığında incelenerek onaylanmıştır.
*Web sitemizde yer alan bilgiler, kişileri tanı veya tedaviye yönlendirme amacı taşımaz. Tanı ve tedaviye yönelik tüm işlemlerinizi uzman hekiminize danışmadan uygulamayınız. İçeriklerimizde Satem Mobil Sağlık’ın tedavi edici sağlık hizmetlerine (hastane/muayene) yönelik bilgiler değil, laboratuvar ve mobil sağlık tarama süreçlerine dair teknik veriler yer almaktadır.
Satem Mobil Sağlık, mobil sağlık hizmetleri alanında uzman kadrosuyla kurumsal firmalara yerinde ve hızlı çözümler sunar. İş sağlığı ve güvenliği kapsamında kaliteli, dijital ve entegre hizmet anlayışıyla öne çıkar.
