Periyodik Sağlık Muayenesi Nedir? (6331 Sayılı Kanun md.15)

Periyodik sağlık muayenesi, halihazırda çalışmakta olan bir personelin sağlık durumunun, işe başladıktan sonra belirli aralıklarla işyeri hekimi tarafından yeniden değerlendirilmesi işlemidir. Amaç; işin çalışan üzerindeki etkisini izlemek, mesleki bir hastalığın ya da işe bağlı bir sağlık bozulmasının erken belirtilerini yakalamak ve kişinin çalıştığı göreve uygunluğunun devam edip etmediğini kayıt altına almaktır. Bu değerlendirme, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun sağlık gözetimini düzenleyen 15. maddesine dayanır ve işverenin tercihine bırakılmış bir uygulama değil, açık bir yasal yükümlülüktür.

İşe giriş aşamasında yapılan ilk değerlendirmeden farklı olarak periyodik muayene, aynı çalışan için düzenli tekrar eden bir sağlık takibidir. İşe giriş muayenesi kişinin başlangıçtaki işe uygunluğunu ortaya koyarken, periyodik kontroller zaman içindeki değişimi izler. Bu ayrımı daha net görmek için işe girişte düzenlenen belge sürecini anlattığımız işe giriş sağlık raporu hizmeti sayfamızı inceleyebilirsiniz. Her iki muayene de yetkili işyeri hekimi kadromuz tarafından, ilgili yönetmelikte tanımlanan Ek-2 formu üzerinden sonuçlandırılır.

Muayenenin sonucu üç karardan biriyle ifade edilir: çalışan işine "uygundur", belirli koşullarla "şartlı uygundur" ya da "uygun değildir". Bu karar keyfî değil, çalışanın maruz kaldığı fiziksel, kimyasal ve biyolojik risklerle birlikte değerlendirilir. Bu nedenle periyodik sağlık muayenesi, işyerinde yürütülen iş yeri risk analizi süreçleriyle doğrudan bağlantılıdır; muayene kapsamı, risk değerlendirmesinde tespit edilen tehlikelere göre şekillenir.

Muayene Sıklığı: Tehlike Sınıfına Göre 1-3-5 Yıl Kuralı

Periyodik sağlık muayenesinin ne sıklıkla tekrarlanacağı, işyerinin tehlike sınıfına bağlıdır. 6331 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelik, muayeneler arasındaki azami süreyi net biçimde belirler. Bu süreler bir üst sınırdır; işyeri hekimi, çalışanın sağlık durumu veya iş ortamındaki riskler gerektirdiğinde muayeneyi daha erken tekrarlayabilir. Aşağıdaki tablo, sağlık gözetiminin çekirdeğini oluşturan periyotları özetler.

Tablodaki periyotlar, işyerinin iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri kapsamında hangi tehlike sınıfına girdiğine göre uygulanır. Tehlike sınıfının doğru belirlenmesi kritik önemdedir; yanlış sınıflandırma hem muayene sıklığını hem de yapılacak tetkiklerin kapsamını hatalı hale getirir. Bu nedenle periyodik muayene programı, işyerinin resmî tehlike sınıfı tebliği ve OSGB kapsamındaki iş güvenliği hizmetleriyle birlikte kurgulanmalıdır.

Özel Gruplarda Neden 6 Aylık Takip Uygulanır?

Gece postasında çalışanlar, 18 yaşını doldurmamış genç çalışanlar ile gebe ve emziren çalışanlar için muayene aralığı en geç 6 aya iner. Bunun nedeni, bu grupların iş kaynaklı sağlık risklerine karşı daha hassas olmasıdır. Gece çalışmasının sağlık üzerindeki etkilerini ayrıntılı ele aldığımız gece işte çalışabilir raporu içeriğimiz, bu grubun neden daha sık izlendiğini açıklar. Söz konusu düzenlemeler, gece postası ve gebe/emziren çalışanlara ilişkin yönetmeliklerle koruma altına alınmıştır.

Periyodik Muayenede Hangi Tetkikler Yapılır?

Periyodik sağlık muayenesi yalnızca hekim görüşmesinden ibaret değildir; çalışanın maruz kaldığı riske göre bir tetkik bataryası uygulanır. Gürültülü ortamda çalışan bir personelde işitme kaybı, tozlu ortamda çalışanda solunum fonksiyonu, kurşun veya krom gibi ağır metallerle temas eden çalışanda biyolojik izleme öne çıkar. Bu yaklaşım, muayeneyi çalışanın gerçek maruziyetine göre şekillendiren risk temelli sağlık gözetiminin özüdür. Aşağıdaki tablo, tehlike sınıfına göre sık uygulanan tetkikleri özetler.

Bu tetkiklerin her biri işyerimizin ve gezici laboratuvar ünitelerimizin kapsamındadır. Gürültülü ortamlarda çalışanlar için uyguladığımız odyometri işitme testi ve tozlu iş kollarında kritik olan solunum fonksiyon testi (SFT), periyodik muayenenin en sık istenen bileşenlerindendir. Toz maruziyetinin yoğun olduğu işlerde ise akciğer grafisi çekimi ve pnömokonyoz değerlendirmesi devreye girer.

Kalp sağlığının izlenmesi gereken işlerde EKG (elektrokardiyografi) tetkiki uygulanırken, genel sağlık gözetiminde hemogram (tam kan sayımı) ve tam idrar tahlili temel panelde yer alır. Ağır metallere maruz kalan çalışanlarda ise toksikolojik biyolojik izleme testleri ve kan kurşun düzeyi ölçümü gibi hedefe yönelik analizler talep edilir. Görme gerektiren işlerde göz muayenesi ve görme raporu da muayeneye eklenir. Tüm tetkik envanterimizi sağlık tetkikleri sayfamızdan görebilirsiniz.

• Anamnez ve ayrıntılı fizik muayene
• Odyometri ile işitme değerlendirmesi
• SFT ile solunum fonksiyonu ölçümü
• PA akciğer grafisi görüntüleme
• EKG ile kalp ritmi kontrolü
• Hemogram ve biyokimya panelleri
• Ağır metal biyolojik izleme
• Göz ve görme keskinliği testi

Periyodik Muayene Kimler İçin Zorunludur?

6331 sayılı Kanun, tehlike sınıfı ve çalışan sayısı ne olursa olsun tüm işyerlerini kapsar. Bu nedenle periyodik sağlık muayenesi; kamu ve özel sektör ayrımı yapılmaksızın, bir iş sözleşmesiyle çalışan herkes için geçerlidir. Az tehlikeli bir ofiste çalışan bir personel de, çok tehlikeli sınıftaki bir inşaat işçisi de sağlık gözetimi kapsamındadır; yalnızca muayene sıklığı ve tetkiklerin kapsamı farklılaşır. İşverenin bu yükümlülüğü yerine getirmesi, çalışanın talebine bağlı değildir.

Periyodik muayene, işe giriş muayenesiyle aynı şey değildir ve onun yerine geçmez. İşe girişte kişinin başlangıçtaki uygunluğu belirlenir; periyodik muayenede ise bu uygunluğun devam edip etmediği izlenir. Bunun dışında iş kazası, meslek hastalığı şüphesi ya da sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşmaların ardından da muayene tekrarı gerekir. Bu ek durumlar, ağır ve tehlikeli işlerde çalışanlar için özel önem taşır; ilgili süreci ağır ve tehlikeli işlerde çalışabilir raporu sayfamızda ayrıntılandırdık.

Muayene sonucunun hukuken geçerli olabilmesi için düzenlenen Ek-2 raporunun dijital ortamda kayıt altına alınması gerekir. Bu kayıt, işyeri hekimi atamasının ve düzenlenen raporun resmî sisteme işlendiği platform üzerinden yapılır. Sistemin işleyişini merak edenler için İSG-KATİP sisteminin ne olduğunu anlatan içeriğimiz yol göstericidir. Dijital kaydı bulunmayan bir sağlık raporu, denetimlerde geçersiz kabul edilebilir.

Periyodik muayene, işverenin sunması gereken daha geniş koruyucu sağlık hizmetlerinin bir parçasıdır. Tek başına bir formalite değil; çalışan sağlığını erken uyarı mantığıyla koruyan, işverenin yasal sorumluluğunu güvence altına alan ve iş gücü sürekliliğini destekleyen bütüncül bir sistemdir. Bu sistem, işyerinde görevli işyeri hekiminin sağlık gözetimi görevi ile birlikte yürütülür.

Periyodik Muayene Yaptırılmazsa İşvereni Ne Bekler?

Sağlık gözetiminin ihmal edilmesi, işveren açısından yalnızca idari bir eksiklik değil; ciddi bir hukuki ve mali risktir. Muayenenin yapılmaması durumunda uygulanan idari para cezası her çalışan için ayrı ayrı işletilir. Yani eksiklik tek bir çalışanla sınırlı değilse, ceza çalışan sayısıyla çarpılarak katlanır. Bunun yanında, muayene yapılmayan bir çalışanın iş kazası ya da meslek hastalığına maruz kalması hâlinde SGK'nın işverene rücu etme ve sorumluların cezai takibata uğrama ihtimali doğar.

2026 yılı için sağlık gözetimi ihlaline uygulanan idari para cezası çalışan başına yaklaşık 22.194 TL düzeyindedir; bu tutar her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellenir. Cezanın çalışan başına işlemesi, orta ve büyük ölçekli işletmelerde toplam yükün hızla büyümesi anlamına gelir. Düzenli bir periyodik muayene programı, bu riski ortadan kaldırmanın yanında iş kazalarını önleyerek dolaylı maliyetleri de azaltır. Güncel ceza tutarları için resmî mevzuat kaynaklarını ve aşağıdaki "Kaynaklar" bölümünü dikkate almanızı öneririz.

Sahada Periyodik Muayene: Satem Mobil Sağlık Deneyimi

2017'den bu yana Türkiye genelinde gezici iş sağlığı araçlarımızla sahadayız. Çok çalışanlı işletmelerde en sık karşılaştığımız sorun, personeli tek tek kliniğe göndermenin üretimi aksatması ve muayene takviminin sürekli ertelenmesidir. Mobil ünitelerimizle muayeneyi doğrudan işyerinde tamamlayarak bu sorunu ortadan kaldırıyoruz; odyometri, SFT, akciğer grafisi ve kan tetkikleri aynı ziyarette, üretim durmadan yapılıyor. Bu saha yaklaşımının ayrıntılarını mobil sağlık hizmetlerimiz sayfasında bulabilirsiniz.

Yerinde alınan sonuçların hukuken geçerli olması için gerekli tüm izinlere sahibiz. Gezici sağlık araçlarımız için alınan izinleri gezici iş sağlığı araçları yetki belgelerimiz sayfasında, sabit tetkik ortamımızın yetkisini ise sabit tıbbi tetkik mekânı yetki belgemiz sayfasında şeffaf biçimde yayımlıyoruz. OSGB faaliyetlerimiz ise OSGB yetki belgemiz ile Bakanlık nezdinde belgelidir.

Laboratuvar süreçlerimiz akredite standartlarda yürütülür; kalite yaklaşımımızın belgelerini kalite sertifikalarımız sayfasında paylaşıyoruz. Bizi tercih eden kurumların yorumlarına referanslarımız sayfasından, bizi farklı kılan yönlere ise neden Satem Mobil Sağlık sayfasından ulaşabilirsiniz. Çalışan verilerinin işlenmesine dair politikamız KVKK aydınlatma metnimizde açıkça belirtilmiştir.

• Gezici ünite ile işyerinde muayene
• ISO 15189 akredite laboratuvar
• Bakanlık yetkili OSGB statüsü
• Ek-2 raporu ve İSG-KATİP kaydı
• Üretimi durdurmayan planlama
• KVKK uyumlu veri işleme

Periyodik Sağlık Muayenesi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar ve Referanslar

• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (md.15 – Sağlık gözetimi) — mevzuat.gov.tr
• 6331 sayılı Kanun'un Resmî Gazete yayım metni (30.06.2012) — resmigazete.gov.tr
• 6331 sayılı Kanun tam metin PDF (idari para cezaları md.26) — mevzuat.gov.tr
• İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik — mevzuat.gov.tr
• Kadın Çalışanların Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmelik — mevzuat.gov.tr
• Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarına Dair Yönetmelik — mevzuat.gov.tr
• Satem Mobil Sağlık — Bakanlık yetkili OSGB ve mobil sağlık uygulama deneyimi