Periyodik Sağlık Taraması Nedir? (6331 md.15)

Periyodik sağlık taraması, henüz belirti göstermeyen çalışanların belirli aralıklarla muayene edilerek maruz kaldıkları mesleki risklere karşı sağlık durumlarının izlenmesi sürecidir. Amaç iki yönlüdür: hastalıkları erken dönemde yakalamak ve çalışanın yaptığı işe fiilen dayanıp dayanamayacağını objektif bir tıbbi kararla ortaya koymak. Bu izleme, tek seferlik işe giriş sağlık raporu ile karıştırılmamalıdır; periyodik muayene, istihdam süresi boyunca tekrarlanan bir sağlık gözetimidir.

Yasal dayanak, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 15. maddesidir. Bu maddeye göre işveren; çalışanların işe girişlerinde, iş değişikliğinde, iş kazası veya meslek hastalığı sonrası işe dönüşlerinde ve işin devamı süresince, işyerinin tehlike sınıfına göre belirlenen düzenli aralıklarla sağlık muayenelerinin yapılmasını sağlamak zorundadır. Bu yükümlülüğün pratikteki karşılığı, yetkili bir Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi (OSGB) bünyesindeki işyeri hekimi tarafından yürütülen taramadır.

Bir muayenenin hukuken geçerli sayılması için sonucun standart forma işlenmesi ve dijital olarak kayıt altına alınması gerekir. Muayene sonucu "çalışabilir", "şartlı çalışabilir" veya "çalışamaz" kararlarından biriyle Ek-2 formunda belgelenir; hekim ataması ve rapor onayı ise İSG-KATİP sistemi üzerinden yapılır. Dijital kaydı bulunmayan bir rapor, kağıt üzerinde eksiksiz görünse dahi denetimde geçersiz kabul edilir.

Kimlere Zorunludur ve Hangi Sıklıkla Yapılır?

Periyodik muayenenin sıklığı, çalışanın kişisel tercihine değil işyerinin tehlike sınıfına ve çalışanın statüsüne göre mevzuatla belirlenir. Genel kural; az tehlikeli işlerde beş yılda bir, tehlikeli işlerde üç yılda bir, çok tehlikeli işlerde ise yılda bir muayenedir. Ancak özel gruplar bu kuralın istisnasıdır: gece postasında çalışanlar, 18 yaşından küçük çalışanlar ile gebe ve emziren çalışanlar altı ayda bir muayene edilir. İşyerinizin tehlike sınıfını, yürütülen güncel risk analizi belirler; bu nedenle tarama planı her zaman risk değerlendirmesiyle birlikte ele alınmalıdır.

Tabloda görülen sıklıklar asgari yükümlülüktür; işyeri hekimi, çalışanın öyküsüne veya işyerindeki özel bir maruziyete bağlı olarak daha sık muayene önerebilir. Örneğin gürültülü bir ortamda çalışan personel için işitme testi (odyometri) daha kısa aralıklarla tekrarlanabilir. Gece çalışması gibi hassas durumlarda tarama, çoğu zaman gece işte çalışabilir raporu düzenlenmesiyle bütünleşik yürütülür.

Periyodik Sağlık Taraması Hangi Tetkikleri Kapsar?

Tarama kapsamı, "herkese aynı paket" mantığıyla değil, çalışanın maruz kaldığı etkene göre kurgulanır. Bir bürüoda çalışan personelin ihtiyaç duyduğu tetkiklerle, kaynak dumanına veya metal tozuna maruz kalan bir üretim işçisinin tetkikleri kökten farklıdır. Bu nedenle Satem Mobil Sağlık, tarama planını işyerinin faaliyet koluna göre şekillendirir ve tüm süreçte doğru sağlık tetkiklerinin uygulanmasını güvence altına alır.

Tüm Taramalarda Yer Alan Temel Tetkikler

• Fizik muayene ve iş öyküsü değerlendirmesi
• Hemogram (tam kan sayımı)
• Tam idrar tahlili
• EKG (elektrokardiyografi)
• Görme değerlendirmesi ve göz taraması
• Kan biyokimyası ve biyokimya testleri

Maruziyete Göre Eklenen Hedefe Yönelik Tetkikler

Toz, gaz ve kimyasal maruziyetinin bulunduğu işlerde tarama; solunum fonksiyon testi (SFT) ve akciğer grafisi ile derinleştirilir. Silika, kömür veya asbest tozuna maruz kalan sektörlerde standart ILO okumasına dayalı pnömokonyoz taraması devreye girer. Ağır metal ya da çözücü maruziyeti söz konusuysa biyolojik izleme amacıyla toksikolojik testler talep edilir. Gıda, konaklama ve toplu yaşam alanlarında çalışanlar için ise portör muayenesi zorunludur ve çoğu zaman hijyen eğitimi ile birlikte planlanır.

Bu hedefe yönelik yaklaşım, hem gereksiz tetkik maliyetini önler hem de gerçekten kritik olan sağlık göstergesinin gözden kaçmamasını sağlar. Ağır ve tehlikeli işlerde çalışan personel için tarama, çoğu zaman ağır ve tehlikeli işlerde çalışabilir raporu ile aynı seansta tamamlanarak işverenin evrak yükü tek noktada karşılanır.

Tarama Süreci Nasıl İşler?

Periyodik sağlık taraması, rastgele muayenelerin toplamı değil; planlanan, kayıt altına alınan ve raporlanan bütünsel bir süreçtir. Satem Mobil Sağlık'ta bu süreç, işyerinin faaliyetini aksatmayacak şekilde dört ana adımda yürütülür.

Bu döngünün en kritik farkı, sonuçların yalnızca teslim edilmesi değil, koruyucu sağlık hizmetleri perspektifiyle takip edilmesidir. Şartlı çalışabilir kararı çıkan bir personel için hekim, uygun kişisel koruyucu donanım veya iş düzenlemesi önerir; bu öneriler işyerinin bütünsel iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri planına entegre edilir.

İşyerinde Mobil Periyodik Tarama: Üretim Durmadan

Yüzlerce çalışanı olan bir işletmede personeli tek tek kliniğe göndermek, hem iş gücü kaybı hem de takip zorluğu doğurur. Satem Mobil Sağlık'ın en güçlü yanı, tam donanımlı gezici ünitelerini doğrudan işyerinize getirerek taramayı yerinde tamamlamasıdır. Bu mobil sağlık taraması modelinde EKG, odyometri, SFT, akciğer grafisi ve kan alma işlemleri araç içinde yapılır; numuneler mobil laboratuvar hizmetleri kapsamında işlenir. Böylece 200-300 kişilik bir kadronun taraması, çoğu işletmede üretim durmadan birkaç iş gününde tamamlanabilir.

Yerinde tetkiklerin hukuken geçerli olabilmesi için aracın ve tetkiklerin resmî izinlere sahip olması şarttır. Bu noktada "yerinde alınan sonuç geçerli mi?" sorusunun yanıtı belgelerimizde nettir: taramalarımız gezici iş sağlığı araçları yetki belgelerimiz kapsamındaki İl Sağlık Müdürlüğü izni ve röntgen için NDK (Nükleer Düzenleme Kurumu) radyasyon ruhsatı ile yürütülür. Kurumsal yetkimiz ise OSGB yetki belgemiz ve ISO kalite sertifikalarımız ile şeffaf biçimde belgelenir.

2017'den bu yana Türkiye genelinde sahada edindiğimiz deneyim, mobil taramanın en büyük zorluğunun lojistik değil koordinasyon olduğunu gösterdi. Vardiyalı üretim yapan tesislerde taramayı vardiya geçişlerine göre kurgulamak, çalışanların hattan aynı anda çekilmemesini sağlar. Bu operasyonel deneyim, tek başına ekipmandan daha değerlidir ve rakip pek çok sağlayıcının atladığı noktadır.

Periyodik Muayene Yaptırmamanın Yasal Sonuçları (2026)

Sağlık gözetimi yükümlülüğünün ihmali, yalnızca idari bir eksiklik değil çok katmanlı bir risktir. 6331 sayılı Kanun kapsamında sağlık muayenesini yaptırmayan işverene 2026 yılında uygulanan idari para cezası, muayenesi yapılmayan her çalışan için ayrı ayrı 22.194 TL'dir. Yani ihlal, çalışan başına katlanarak büyür; 20 kişilik muayenesi eksik bir kadro, tek denetimde milyonlarca liralık cezaya dönüşebilir.

Ceza tutarları her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellendiğinden, rakamlar 2026 için verilmiştir; güncel tutarı doğrulamak için aşağıdaki resmî kaynaklara başvurabilirsiniz. Buradaki asıl mesaj rakamın büyüklüğü değil, düzenli tutulmuş bir tarama kaydının bu risklerin tamamını önleyen tek belge olmasıdır.

Neden Satem Mobil Sağlık?

Periyodik tarama pek çok sağlayıcı tarafından sunulur; farkı yaratan, tıbbi altyapının akredite ve yetkilerin belgeli olmasıdır. Satem Mobil Sağlık'ı tercih eden kurumlar için öne çıkan başlıklar şunlardır:

• ISO 15189 akredite tıbbi laboratuvar altyapısı
• ÇSGB/İSGGM yetkili OSGB statüsü
• NDK ruhsatlı, İl Sağlık Müdürlüğü izinli gezici üniteler
• Sabit klinik + işyerinde mobil tarama esnekliği
• İSG-KATİP üzerinden tam dijital kayıt ve arşiv
• Tehlike sınıfına özel, maruziyet odaklı tetkik planı
• 2017'den bu yana çok sektörlü saha deneyimi
• Kurumsal iletişim ve dedike koordinasyon

Yürüttüğümüz taramanın kalitesi kadar, işyerinizin genel güvenlik kültürüne katkısı da önemlidir. Örneğin ergonomik risklerin muayenede tespiti, kas-iskelet şikâyetlerinin kronikleşmeden önlenmesini sağlar; bu da iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin asıl amacıyla birebir örtüşür. Genel sağlık raporu ihtiyaçlarınız için de tek elden çözüm sunuyoruz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar ve Referanslar

• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (md.15 — Sağlık Gözetimi), Resmî metin — mevzuat.gov.tr
• 6331 sayılı Kanun — tam metin (PDF), mevzuat.gov.tr
• 6331 sayılı Kanun'un Resmî Gazete'de yayımı (30.06.2012 / 28339), resmigazete.gov.tr
• İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik (PDF), mevzuat.gov.tr
• İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personeli Yönetmeliği — resmî yayın, saglik.gov.tr
• Satem Mobil Sağlık — Bakanlık yetkili OSGB ve mobil sağlık uygulama deneyimi.