Mobil Sağlık Aracı Nedir? (6331 Sayılı Kanun md.15)

Mobil sağlık aracı, işyeri hekimi ve sağlık personelinin çalışanların tıbbi tetkiklerini işyerinin bulunduğu yerde yapabilmesi için röntgen, odyometri ve laboratuvar donanımıyla ruhsatlandırılmış özel bir gezici iş sağlığı aracıdır. Amacı, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 15. maddesinde işverene yüklenen sağlık gözetimi yükümlülüğünü, çalışanları klinik kliniğe göndermeden, üretim akışını durdurmadan sahada tamamlamaktır. Kısaca bir gezici İSG aracı; sabit bir tıbbi tetkik mekânında yapılan muayenelerin büyük bölümünü işyerinizin otoparkına kadar getirir.

Bu hizmet, özellikle çok sayıda çalışanı olan fabrika, şantiye, depo ve organize sanayi bölgelerindeki işletmeler için önemli bir zaman ve maliyet avantajı sağlar. Yüzlerce personelin tek tek dışarıdaki bir merkeze gitmesi yerine, tam donanımlı mobil sağlık ünitesi işyerine gelir ve mobil sağlık taraması planı çerçevesinde muayeneler seri biçimde yürütülür. Satem olarak 2017'den bu yana yürüttüğümüz yerinde sağlık taraması uygulamalarında, orta ölçekli bir işletmenin tüm periyodik muayenelerinin çoğunlukla 1-3 iş gününde tamamlanabildiğini sahada gözlemledik.

Mobil sağlık aracı ile klasik mobil sağlık hizmeti arasındaki fark, aracın kendisinin bir tıbbi tetkik ortamı olarak ruhsatlandırılmış olmasıdır. Araç içindeki tüm cihazlar Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu'na (TİTCK) kayıtlı, kalibrasyonu güncel ve İl Sağlık Müdürlüğü'nce izinlidir. Bu sayede araçta üretilen akciğer grafisi, odyogram veya kan tahlili sonuçları hukuken sabit bir laboratuvarda üretilmiş gibi geçerlidir.

Mobil Sağlık Aracı Hizmeti Neden Gereklidir?

6331 sayılı Kanun'un 15. maddesi, işvereni; işe girişte, iş değişikliğinde, iş kazası veya meslek hastalığı sonrası işe dönüşte ve işyerinin tehlike sınıfına bağlı periyotlarda çalışanların sağlık gözetimini sağlamakla yükümlü kılar. Bu yükümlülük yerine getirilmediğinde işveren, Kanun'un 26. maddesi uyarınca idari para cezasıyla karşılaşır; ihmal bir iş kazasıyla sonuçlanırsa SGK rücu davaları ve Türk Ceza Kanunu kapsamında sorumluluk da gündeme gelir. Sağlık gözetiminin ve mobil sağlık aracı hizmetinin tüm masrafı işverene aittir ve çalışana yansıtılamaz.

Uygulamada işverenlerin en büyük zorluğu, üretimi aksatmadan onlarca hatta yüzlerce çalışanı muayeneden geçirmektir. Vardiyalı çalışan bir fabrikada personeli tek tek şehir merkezindeki bir özel laboratuvar ya da polikliniğe göndermek hem iş gücü kaybı hem de koordinasyon kâbusudur. Gezici iş sağlığı aracı tam da bu noktada devreye girer: araç işyerinde konumlanır, çalışanlar vardiya aralarında birkaç dakikada muayeneye alınır ve periyodik sağlık muayenesi takvimi aksamadan tamamlanır.

Düzenlenen her rapor, İSG-KÂTİP sistemi üzerinden dijital olarak işlenir. Dijital kaydı bulunmayan bir işe uygunluk raporu denetimlerde hukuken geçersiz sayılabildiğinden, sürecin doğru yürütülmesi kritiktir. Bu akışın nasıl işlediğini merak ediyorsanız İSG-KÂTİP nedir içeriğimizde ayrıntılı olarak açıkladık. Muayene sonucu Ek-2 formunda "çalışır", "şartlı çalışır" veya "çalışamaz" kararıyla raporlanır.

Mobil Sağlık Aracında Hangi Cihazlar ve Tetkikler Bulunur?

Bir mobil sağlık aracının değeri, taşıdığı tıbbi donanımın kapsamıyla doğru orantılıdır. Satem gezici iş sağlığı araçları, sabit bir tetkik mekânında yapılabilen muayenelerin büyük çoğunluğunu sahada üretecek şekilde donatılmıştır. Aşağıdaki tabloda araç içindeki başlıca donanım, ilgili tetkik ve hangi mesleki riski değerlendirdiği özetlenmiştir.

Röntgen kullanılan araçlarda mevzuat gereği başka işlem yapılamaz; bu nedenle Satem, farklı tetkik gruplarını uygun ünite ayrımıyla planlar. Gıda, temizlik ve toplu tüketim sektörlerinde çalışanlar için ayrıca portör muayenesi kapsamındaki kültür ve tetkikler de numune bazında sürece dâhil edilir. İhtiyaç duyulan ileri tetkiklerde mobil laboratuvar hizmetleri altyapımız devreye girer.

• TİTCK kayıtlı, kalibrasyonu güncel cihazlar
• Röntgen için NDK radyasyon lisansı
• İl Sağlık Müdürlüğü gezici araç izni
• ISO 15189 akredite laboratuvar süreci
• İşyeri hekimi ve sağlık personeli ekibi
• İSG-KÂTİP üzerinden dijital raporlama

Mobil Sağlık Aracı mı, Sabit Tetkik Mekânı mı?

İşverenlerin sık sorduğu sorulardan biri, sağlık gözetiminin gezici araçla mı yoksa sabit bir tetkik mekânında mı yapılmasının daha doğru olduğudur. İkisi de mevzuata uygundur; seçim, çalışan sayısına, işin niteliğine ve coğrafi dağılıma göre değişir. Aşağıdaki karşılaştırma karar vermenizi kolaylaştıracaktır.

Satem, her iki modelin de yetki belgesine sahiptir. Sahada mobil araçla üretilen tetkiklerin yanı sıra merkezi başvurular için iş yeri sağlık taraması ve periyodik sağlık taraması hizmetlerini de sunarız. Tekil personel için hızlı işe giriş sağlık raporu ihtiyacınızda ise sabit tetkik akışımız devreye girer.

Mobil Sağlık Aracı Yasal İzinleri: Yerinde Sonuç Hukuken Geçerli mi?

Kısa cevap: Evet, gerekli izinlere sahip bir mobil sağlık aracında üretilen sonuçlar hukuken geçerlidir. Ancak bu, aracın rastgele donatılmış bir minibüs olmadığını, çok katmanlı bir ruhsat zincirinden geçtiğini gösterir. "Yerinde yapılan tetkik geçerli mi?" endişesi haklıdır; çünkü gezici İSG aracıyla hizmet vermek isteyen her kuruluşun izin, yetki ve ruhsat alması zorunludur. Satem'in dayandığı temel yetki ve akreditasyonlar şunlardır:

İl Sağlık Müdürlüğü Gezici Araç İzni

Sağlık Bakanlığı düzenlemeleri çerçevesinde, gezici sağlık araçlarının hizmet verebilmesi için İl Sağlık Müdürlüğü tarafından verilen süreli izin belgesi gerekir. Satem'in gezici iş sağlığı araçları yetki belgelerimiz sayfasında bu izinler kamuya açık şekilde paylaşılmıştır.

NDK Radyasyon Lisansı

Araç içinde röntgen kullanılıyorsa, Nükleer Düzenleme Kurumu'ndan (NDK) radyasyon lisansı alınması zorunludur; İl Sağlık Müdürlüğü izni de bu lisansın geçerlilik süresine bağlı olarak düzenlenir. Bu, hem çalışan hem de sağlık personeli için radyasyon güvenliğinin denetim altında olduğu anlamına gelir.

Sabit Tıbbi Tetkik Mekânı & OSGB Yetkisi

Satem ayrıca sabit tıbbi tetkik mekânı yetki belgemiz ve OSGB yetki belgemiz ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İSG Genel Müdürlüğü tarafından yetkilendirilmiş bir kuruluştur. Laboratuvar süreçlerimiz ise kalite sertifikalarımız arasında yer alan ISO 15189 tıbbi laboratuvar akreditasyonuyla güvence altındadır.

Tehlike Sınıfına Göre Muayene Periyotları

Mobil sağlık aracı ile yapılan periyodik muayenelerin sıklığı, işyerinin tehlike sınıfına göre mevzuatla belirlenmiştir. Aşağıdaki tablo, hangi işletmenin hangi aralıkla sağlık gözetiminden geçmesi gerektiğini özetler. Risklerin doğru sınıflandırılması için risk analizi çalışmasının güncel olması önemlidir.

Bu periyotlar üst sınırdır; işyeri hekimi, maruziyet durumuna göre daha sık muayene isteyebilir. Sağlık gözetimini bir yükümlülük listesi olarak değil, iş sağlığının bütünü içinde değerlendirmek gerekir; bu yaklaşımı İSG hizmetleri ve OSGB hizmetleri kapsamımızda bütünsel olarak ele alıyoruz. Süreçlerin sahadaki yürütülmesinde iş yeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personeli koordineli çalışır.

Mobil Sağlık Aracı Hizmeti Hangi İşletmeler İçin Uygundur?

Gezici iş sağlığı aracı, personelini dışarıya gönderdiğinde ciddi üretim kaybı yaşayacak her işletme için idealdir. Organize sanayi bölgelerindeki fabrikalar, inşaat şantiyeleri, madenler, lojistik depoları, tersaneler ve çok şubeli perakende zincirleri bu hizmetin en çok fayda gördüğü alanlardır. Coğrafi olarak dağınık ekiplere sahip kurumlar için tek bir araç, birden fazla lokasyonu sırayla dolaşarak tüm sağlık gözetimini merkezî bir takvimle tamamlayabilir.

Satem olarak 2017'den bu yana İstanbul merkezli şubelerimiz ve Eskişehir dâhil Türkiye genelinde saha deneyimi biriktirdik. Anadolu'daki bir üretim tesisine gönderdiğimiz mobil ünitenin, 300'ü aşkın çalışanın akciğer grafisi, odyometri ve kan tetkiklerini üretim hattını durdurmadan tamamladığı projeler yürüttük. Bölgesel ihtiyaçlar için Eskişehir iş sağlığı hizmetlerimiz gibi lokasyon bazlı yapılanmalarımız da mevcuttur. Hizmet kalitemizin somut kanıtı için referanslarımız ve neden biz sayfalarımızı inceleyebilirsiniz.

Toplu sağlık gözetimini bir OSGB sözleşmesiyle bütünleşik yürütmek isteyen işletmeler için mobil araç hizmetini OSGB sağlık raporu hizmeti ve genel sağlık raporu süreçleriyle birleştiriyoruz. Kurumumuz hakkında ayrıntılı bilgi için hakkımızda sayfamıza göz atabilir, kişisel verilerin işlenmesine dair KVKK aydınlatma metni dokümanımızı okuyabilirsiniz.

Mobil Sağlık Aracı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar ve Referanslar

• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (md.15 Sağlık Gözetimi) — mevzuat.gov.tr
• Çalışanların Sağlık Gözetimine Yönelik Tıbbi Tetkiklerin Usul ve Esasları — Resmî Gazete, 20 Ocak 2022
• Gezici Sağlık Araçları ve Mobil Üniteler Hakkında Genelge — T.C. Sağlık Bakanlığı
• İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Birimi Görev Tanımı — Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü
• Radyasyon Uygulamaları İzin ve Onayları — Nükleer Düzenleme Kurumu (NDK)
• İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği — mevzuat.gov.tr
• Ürün Takip Sistemi (ÜTS) Tıbbi Cihaz Sorgulama — T.C. Sağlık Bakanlığı / TİTCK
• Satem Mobil Sağlık — Bakanlık yetkili OSGB ve gezici iş sağlığı aracı uygulama deneyimi (2017–2026).