Mobil Sağlık Hizmetleri Yönetmeliği Nedir, Hangi Mevzuata Dayanır?

Mobil sağlık hizmetleri yönetmeliği, işyerlerinde çalışanların sağlık gözetiminin gezici araçlarla veya işyerine yakın sabit tıbbi tetkik mekânlarında yürütülmesini düzenleyen kuralların bütünüdür. Türkiye'de bu alan tek bir belge yerine birbirini tamamlayan mevzuat katmanlarıyla yönetilir: temelde 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, uygulama esaslarını belirleyen İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği ve Sağlık Bakanlığı'nın gezici hizmetlere ilişkin genelgeleri. Bu yazıda, saha uygulamasında en çok karıştırılan başlıkları tek tek ayırarak hangi kuralın nereden geldiğini gösteriyoruz.

Uygulamada "gezici sağlık aracı" veya "işyerinde tarama" olarak bilinen faaliyetler, hukuki dilde gezici iş sağlığı aracı ve sabit tıbbi tetkik mekânı kavramlarıyla tanımlanır. Bu iki birim yalnızca çalışanların sağlık gözetimine yönelik tıbbi tetkikleri yapabilir; genel poliklinik veya tedavi hizmeti veremez. Konunun operasyonel tarafını merak edenler, mobil sağlık taraması nedir sayfamızdan sürecin nasıl işlediğini inceleyebilir.

Yönetmelik çerçevesinin amacı nettir: işyerine gidilerek yapılan ölçüm ve tetkiklerin, hastanede yapılanla aynı hukuki geçerliliğe ve tıbbi güvenilirliğe sahip olmasını sağlamak. Bu nedenle araçların izni, cihazların uygunluğu, personelin yetkisi ve sonuçların değerlendirilmesi ayrı ayrı kurallara bağlanmıştır. Satem Mobil Sağlık olarak 2017'den bu yana yürüttüğümüz saha operasyonlarında, bu dört başlığın herhangi birinde eksiklik olduğunda üretilen raporun denetimde geçersiz sayılabildiğini birinci elden gözlemledik.

Yasal Dayanak: 6331 Sayılı Kanun ve İSG Hizmetleri Yönetmeliği

Mobil sağlık hizmetleri yönetmeliği başlığı altında incelenen kuralların çıkış noktası 6331 sayılı Kanun'un 15. maddesidir. Bu madde, işverene çalışanların sağlık gözetimini yaptırma yükümlülüğü getirir; işe girişte, iş değişikliğinde, iş kazası veya meslek hastalığı sonrası dönüşte ve tehlike sınıfına göre belirlenen periyotlarda muayene zorunludur. Sağlık gözetiminin nasıl işlediğini derinlemesine ele aldığımız 6331 sayılı Kanunda sağlık gözetimi içeriğimiz, bu yükümlülüğün kapsamını ayrıntılandırır.

Kanunun uygulamasını somutlaştıran belge ise 29/12/2012 tarihli ve 28512 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği'dir. Bu yönetmelik; İSGB ve OSGB'lerin kuruluşunu, gezici iş sağlığı aracı ile sabit tıbbi tetkik mekânının şartlarını, izin sürecini ve tıbbi cihaz uygunluğunu düzenler. Muayene periyotları ve tetkiklerin içeriği içinse ayrıca sağlık muayenesi yönetmeliği ve sağlık tetkikleri yönetmeliği hükümleri esas alınır.

Bu katmanlı yapı, "mobil sağlık hizmetleri yönetmeliği" ifadesinin neden tek bir belgeye karşılık gelmediğini açıklar. İşyerinde yapılan bir periyodik sağlık muayenesi ya da işe giriş sağlık raporu düzenlenirken, hem kanun hem yönetmelik hem de ilgili genelgelerin şartları eş zamanlı olarak sağlanmak zorundadır.

Gezici İş Sağlığı Aracı ve Sabit Tıbbi Tetkik Mekânı İzinleri

Yönetmeliğe göre gezici bir araçla işyerinde tetkik yapabilmenin ön koşulu, il sağlık müdürlüğü tarafından düzenlenen izin belgesidir. Bu belge; birimin unvanını, yetki belgesi numarasını, adres bilgilerini ve verilecek tıbbi tetkik hizmetinin kapsamını asgari olarak içerir. İzin belgesi olmayan bir araçla üretilen sonuç, hukuken sağlık gözetimi kaydı olarak kabul edilmez. Satem'in sahip olduğu belgeleri gezici iş sağlığı araçları yetki belgelerimiz ve sabit tıbbi tetkik mekânı yetki belgemiz sayfalarından doğrulayabilirsiniz.

Röntgen (akciğer grafisi, pnömokonyoz grafisi) gibi radyasyon içeren tetkiklerin sahada yapılabilmesi için ek olarak NDK radyasyon ruhsatı gerekir. Bu nedenle donanımlı bir OSGB mobil sağlık aracı, yalnızca kan alma ünitesinden ibaret değildir; taşınabilir röntgen, odyometri kabini ve spirometre gibi cihazları da mevzuata uygun ruhsatlarla barındırır. Aracın teknik yapısını gezici sağlık aracı ve gezici İSG aracı hizmetleri sayfalarımızda ayrıntılı bulabilirsiniz.

Yönetmeliğe Göre Mobil Sağlık Hizmetini Kimler Verebilir?

İş sağlığı kapsamındaki tıbbi tetkikler yalnızca yetki belgeli birimlerce verilebilir. Bunlar; işyeri sağlık ve güvenlik birimi (İSGB), ortak sağlık ve güvenlik birimi (OSGB) ve Sağlık Bakanlığı'nca yetkilendirilen Çalışan Sağlığı Merkezleri'dir (ÇASMER). Bir işverenin dış kaynaktan hizmet aldığı en yaygın model, yetkili bir mobil sağlık hizmetleri sağlayıcısı olan OSGB ile çalışmaktır.

Yönetmelikte dikkat çeken bir istisna vardır: İSGB'ler kural olarak gezici iş sağlığı aracı bulunduramaz. Ancak kamu kurumları, kamu iktisadi teşebbüsleri ve belediyeler bünyesindeki İSGB'ler, yalnızca kendi çalışanlarına hizmet vermek koşuluyla gezici araç bulundurabilir. Ticari olarak birden fazla işyerine hizmet götüren gezici mobil sağlık hizmetleri ise OSGB veya ruhsatlı sağlık kuruluşları üzerinden yürütülür.

Sahada üretilen her sonucun bir işyeri hekimince değerlendirilmesi zorunludur; ölçüm cihazı sonucu tek başına "rapor" değildir. Bu değerlendirme, atamaların yapıldığı İSG-KATİP sistemi üzerinden kayıt altına alınır. Dijital atama ve onayı bulunmayan bir belge, denetimde geçersiz kabul edilir; bu, sahada en sık rastladığımız uygunsuzluk türüdür.

Mobil Sağlık Aracında Yapılabilen Tıbbi Tetkikler

Gezici araç ve sabit mekân, işyerinin tehlike sınıfına ve çalışanın maruziyet profiline göre belirlenen sağlık gözetimi tetkiklerini yapabilir. Amaç, hastanede yapılan tetkiklerin aynısını üretimi durdurmadan işyerinde tamamlamaktır. Aşağıda saha operasyonlarında en sık talep edilen tetkikleri sıraladık; kapsamın tamamını mobil laboratuvar hizmetleri sayfamızda bulabilirsiniz.

• Hemogram (tam kan sayımı)
• Solunum fonksiyon testi (SFT)
• Odyometri (işitme testi)
• EKG (elektrokardiyografi)
• Akciğer grafisi (PA)
• Portör muayenesi tetkikleri
• Göz muayenesi ve görme tarama
• Biyolojik izleme (toksikolojik tetkikler)

Tetkik listesi işkolu ile doğrudan ilişkilidir. Örneğin gürültülü ortamda çalışanlar için odyometri, tozlu ortamlarda çalışanlar için SFT ve akciğer grafisi öne çıkar. Bu eşleştirmeyi tehlike sınıfına göre planladığımız işyeri sağlık taraması ve fabrikada sağlık taraması hizmetlerimizde, her çalışana yalnızca maruziyetiyle ilgili tetkikler uygulanır.

Yönetmeliğe Uygunluk: Tıbbi Cihaz ve Kalite Standartları

Yönetmelik, gezici araç ve sabit mekânda kullanılan tüm tıbbi cihazların 2/6/2021 tarihli ve 31499 mükerrer sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Tıbbi Cihaz Yönetmeliği ile in vitro tanı cihazları mevzuatına uygun biçimde piyasaya arz edilmiş olmasını şart koşar. Bu, sahada kullanılan spirometre, odyometre ve kan analiz cihazlarının hem sertifikalı hem de düzenli kalibrasyonlu olması anlamına gelir. Ölçüm güvenilirliği doğrudan raporun geçerliliğini etkiler.

Laboratuvar tarafında ise akreditasyon belirleyicidir. Satem Mobil Sağlık, tıbbi laboratuvar akreditasyon standardı olan ISO 15189 başta olmak üzere kalite yönetim sertifikalarına sahiptir; tüm belgeleri kalite sertifikalarımız sayfasından inceleyebilirsiniz. Yetkili OSGB statümüzü ise OSGB yetki belgemiz sayfasında görebilirsiniz. Bu belgeler, işyerinde üretilen sonucun hastane sonucuyla aynı hukuki ağırlığa sahip olmasının temelidir.

Kalite yalnızca belge meselesi değildir; sürecin izlenebilir olması da gerekir. Her tetkikin tarihi, cihazı, sonucu ve değerlendiren hekimi kayıt altına alınır. Bu izlenebilirlik, hem denetimlerde hem de olası bir meslek hastalığı incelemesinde belirleyici olur. Koruyucu yaklaşımı bütüncül ele aldığımız koruyucu sağlık hizmetleri içeriğimiz bu sürecin çalışan sağlığına katkısını açıklar.

İşverenin Yükümlülükleri ve 2026 İdari Para Cezaları

Mobil sağlık hizmetleri yönetmeliği çerçevesindeki tüm izin ve kalite şartları, sonuçta tek bir işveren yükümlülüğüne hizmet eder: çalışanın sağlık gözetimini eksiksiz yaptırmak. 6331 sayılı Kanun'un 15. maddesindeki bu yükümlülük yerine getirilmediğinde idari para cezası çalışan başına uygulanır ve çalışan sayısıyla çarpılır. 2026 yılı için sağlık gözetimini yaptırmama ihlalinde ceza, her bir çalışan için yaklaşık 22.194 TL düzeyindedir.

İdari para cezası buzdağının yalnızca görünen kısmıdır. Sağlık gözetimi eksik bir çalışanda meslek hastalığı veya iş kazası ortaya çıkarsa, işveren SGK'nın rücu davalarıyla ve Türk Ceza Kanunu kapsamında sorumlulukla karşılaşabilir. Bu risk, izinli bir araçla ve yetkili hekimle çalışmayı bir maliyet kalemi değil, doğrudan bir koruma yatırımı haline getirir. Uygulama maliyetlerini merak edenler mobil sağlık taraması fiyatları sayfamızı inceleyebilir.

Bu cezalardan korunmanın yolu, sağlık gözetimini düzenli bir takvime bağlamaktan geçer. İşyerinde periyodik olarak yürütülen periyodik sağlık taraması ve planlı mobil sağlık taraması uygulamaları, hem yasal uyumu güvence altına alır hem de çalışan sağlığını erken teşhisle korur. Sürecin nasıl kurgulandığını görüşmek için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Mobil Sağlık Hizmetleri Yönetmeliği Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar ve Referanslar

• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (md.15 sağlık gözetimi) — Mevzuat Bilgi Sistemi
• İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği (29/12/2012, RG 28512) — Resmî Gazete
• 2018/24 Mobil Sağlık Hizmetleri Genelgesi — Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü
• 2016/7 Gezici İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Genelgesi (PDF) — HSGM
• 2026 Yılında Uygulanacak İdari Para Cezaları — ÇSGB / İSGGM
• Satem Mobil Sağlık — Bakanlık yetkili OSGB ve mobil sağlık uygulama deneyimi