EKG (Elektrokardiyografi), kalbin elektriksel aktivitesini göğüs ve ekstremitelere yerleştirilen elektrotlarla kayıt eden kardiyolojik tanı testidir. İş sağlığı taramalarında 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve AHA/ACC 2019 Elektrokardiyografi Standardizasyon Rehberi uyarınca 12 derivasyonlu olarak sırt üstü pozisyonda çekilir, dijital kayıt üzerinden İSG-KATİP sistemine işlenir. Aritmi, iskemi, ileti bozukluğu ve sol ventrikül hipertrofisi değerlendirmesinde kullanılır.
EKG (Elektrokardiyografi), kalp kasının her atımda ürettiği elektriksel sinyali kâğıda veya dijital ortama kaydeden temel kardiyolojik testtir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.15 kapsamında yüksekte çalışma, gece vardiyası, ağır kaldırma, aşırı sıcak/soğuk ortam ve psikolojik stres içeren işlerde işe giriş ve periyodik muayenenin bileşenidir. Test, 12 derivasyon elde edecek şekilde 10 elektrot (6 göğüs, 4 ekstremite) ile uygulanır; çalışan sırt üstü yatar, kayıt süresi 10 saniyenin altındadır. Başlamak için üç şey gerekir: kalibre edilmiş EKG cihazı, sertifikalı teknisyen ve sonuçları kardiyoloji veya işyeri hekimi yorumlaması.
EKG testi, kalbin ritmini, hızını ve elektriksel iletim yollarının bütünlüğünü ölçen fonksiyonel bir tanı yöntemidir. İşyeri hekimliği pratiğinde EKG'nin birincil amacı, yüksek kardiyovasküler risk taşıyan çalışanlarda sessiz aritmi, iskemi ve ileti bozukluklarını belirti vermeden önce saptamaktır. Test, 12 standart derivasyonda kalp aktivitesini farklı açılardan görüntüler:
Testin geçerliliği teknik kalite standardına bağlıdır. Amerikan Kalp Derneği (AHA) ve Amerikan Kardiyoloji Koleji (ACC) tarafından yayımlanan AHA/ACC 2019 Elektrokardiyografi Rehberi, elektrot yerleşim kriterlerini ve kayıt kalite koşullarını tanımlar. Standart dışı elektrot yerleşimi veya hareket artefaktı (titreşim kaynaklı bozulma) bulunan kayıt, denetimde ve meslek hastalığı başvurusunda geçersiz sayılır.
EKG testi, kardiyovasküler yüklenme riski bulunan tehlikeli ve çok tehlikeli sınıf işlerde periyodik muayenenin zorunlu bileşenidir. 20.07.2013 tarih ve 28713 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İşyeri Hekimi Yönetmeliği, çok tehlikeli sınıfta yıllık, tehlikeli sınıfta 3 yılda 1 EKG uygulanmasını öngörür. 40 yaş üzeri çalışanlarda işkolundan bağımsız olarak işe giriş EKG'si zorunludur.
Zorunluluğun kesin olduğu işkolları NACE (Avrupa Topluluğu Ekonomik Faaliyetler İstatistiki Sınıflaması) kodlarına göre belirlenir. Aşağıdaki tablo işkolu, mesleki risk ve test sıklığını özetler:
| İşkolu | Mesleki Risk | Hedef Bulgu | Sıklık |
|---|---|---|---|
| Yüksekte çalışma | Senkop, ani kardiyak olay | Aritmi, QT uzaması | Yılda 1 |
| Gece vardiyası | Sirkadiyen bozulma | Aritmi, iskemi | Yılda 1 |
| Ağır araç sürücülüğü | Uzun oturma, stres | İskemi, hipertrofi | Yılda 1 |
| İtfaiyeci, arama-kurtarma | Aşırı fiziksel yük | Atriyal fibrilasyon | Yılda 1 |
| Dalgıç, basınçlı ortam | Barotravma, aritmi | İleti bozukluğu | Yılda 1 |
| Sıcak metal, fırın | Isı stresi, dehidratasyon | QT uzaması | Yılda 1 |
| Güvenlik, vardiya | Psikolojik stres | İskemi, aritmi | 3 yılda 1 |
| Ofis (40 yaş üstü) | Sedanter yaşam | Hipertrofi, blok | 3 yılda 1 |
EKG testi çalışanın sırt üstü yattığı, kolları ve bacakları rahat pozisyonda olduğu kısa süreli bir kayıt işlemidir. Test öncesi çalışandan belden yukarısı çıplak olması, metal takıların çıkarılması ve göğüs kılları yoğunsa traş edilmesi istenir. Cilt alkollü pamukla temizlenir ve elektrot teması iletken jel ile sağlanır.
Elektrot yerleşim protokolü kesin anatomik referanslara dayanır:
Ekstremite elektrotları standart renk koduyla yerleştirilir: sağ kol kırmızı, sol kol sarı, sol bacak yeşil, sağ bacak siyah (toprak). Kayıt süresi 10 saniyedir; hareket, konuşma ve öksürük artefakta yol açar ve kayıt tekrarlanır. Cihaz 25 mm/s hızında ve 10 mm/mV amplitüdünde standart kalibrasyonla çalışır.
Kayıt tamamlandığında PDF veya DICOM formatında dijital rapor oluşur ve PACS (görüntü arşivleme sistemi) benzeri altyapı üzerinden İSG-KATİP kaydına işlenir. Dijital arşivlenmeyen EKG kaydı denetimde yapılmamış sayılır.
EKG sonuçları sistematik bir 10 adımlı analizle değerlendirilir. İşyeri hekiminin işe uygunluk kararında temel aldığı başlıca bulgular beş kategoriye ayrılır:
Uzamış QT aralığı yüksekte çalışma kararını doğrudan etkiler; senkop (bilinç kaybı) ve ani kardiyak ölüm riski arttığı için 500 ms üzerindeki değerlerde çalışan derhal yüksekten indirilir. Atriyal fibrilasyon saptanan çalışan kardiyoloji konsültasyonuna yönlendirilir ve antikoagülan tedavi başlanana kadar yüksekte çalışma onayı verilmez. SGK meslek hastalığı dosyalarında EKG bulgusu kardiyovasküler nedenli iş göremezlik iddialarının temel kanıtıdır.
EKG yerine tek başına başka bir test periyodik muayenede standart kabul edilmez. İstirahat EKG'si baz görüntü sağlar; efor testi (treadmill), Holter monitörizasyon ve ekokardiyografi bu bazın üzerine eklenen ileri tetkiklerdir:
Bu testler alternatif değil tamamlayıcıdır. Periyodik muayene protokolünde istirahat 12 derivasyon EKG standart kabul edilir; anormal bulgu saptandığında basamaklı değerlendirme başlar.
İşverenin EKG testi yükümlülüğü 6331 sayılı Kanun m.15 kapsamında üç temel başlıkta toplanır. Yükümlülüğün eksiksiz yerine getirilmesi için işveren aşağıdakileri sağlamak zorundadır:
Denetimde sık rastlanan eksiklik, 40 yaş üzeri çalışanlara işe girişte EKG çekilmemesidir. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi içtihatlarında işe giriş baz EKG'sinin eksikliği, kardiyovasküler nedenli iş kazası davalarında işverenin kusur oranını artıran faktör olarak değerlendirilmiştir. Yüksekte çalışma onayı verilen bir işçide EKG eksikliği, düşme sonrası ölüm vakalarında TCK 85/89 kapsamında taksirle öldürme sorumluluğunu doğurur.
EKG testi doğru uygulanmadığında kardiyovasküler riskin gizli kalması ve iş kazası sonrası hukuki sorumluluk doğması kaçınılmazdır. Aşağıdaki 5 madde işveren ve çalışan açısından testin bütünlüğünü belirler:
EKG testi ağrılı mıdır?
EKG testi tamamen ağrısız ve invazif olmayan bir kayıttır. Elektrotlar yalnızca cilt yüzeyine temas eder; elektrik akımı vücuda verilmez, yalnızca kalbin kendi sinyali alınır. Kayıt süresi 10 saniyedir. Jel soğuk hissedilebilir ancak rahatsızlık vermez. Gebelikte dahi güvenle uygulanır.
EKG'den önce neye dikkat etmeliyim?
EKG'den 2 saat önce yoğun egzersiz yapılmaz, soğuk içecek tüketilmez ve stresli aktivitelerden kaçınılır. Göğüs bölgesine yağlı krem sürülmez, elektrot teması bozulur. Kafein ve enerji içecekleri kayıttan 4 saat önce kesilir. Düzenli kullanılan kalp ilaçları doktora bildirilir ama kesilmez.
EKG sonucum anormal çıktı, işten atılır mıyım?
EKG'de saptanan tek bir anormal bulgu iş akdi feshi gerekçesi değildir. İşveren ve işyeri hekimi bulgunun iş kapasitesine etkisini değerlendirir, kardiyoloji konsültasyonu ister. Uygun pozisyon tahsisi öncelikli çözümdür. Tam ret yalnızca ani kardiyak olay riski yüksek bulgularda (uzamış QT, kontrol edilemeyen aritmi) yüksekte çalışma gibi spesifik görevler için uygulanır.
EKG kaç yılda bir tekrarlanır?
Çok tehlikeli sınıfta yıllık, tehlikeli sınıfta 3 yılda 1 EKG standarttır. 40 yaş üstü çalışanlar için sınıftan bağımsız yıllık EKG önerilir. Yüksekte çalışma, gece vardiyası ve itfaiyeci gibi özel gruplarda yıllık zorunludur. Yeni çarpıntı, göğüs ağrısı veya bayılma şikayetinde takvimden bağımsız tekrarlanır.
EKG ile kalp krizi geçirip geçirmediğim anlaşılır mı?
Akut kalp krizi geçirildikten saatler sonra bile EKG'de patolojik Q dalgası ve ST değişiklikleri görülür; eski kalp krizi tanısı yalnızca EKG ile konulabilir. Sessiz geçirilmiş miyokart enfarktüsü işyeri EKG taramasıyla retrospektif olarak saptanabilir. Ancak tüm kalp krizleri EKG'de iz bırakmaz; kan testleri (troponin) ve ekokardiyografi tamamlayıcı değerlendirme sağlar.
*Bu içerik, Satem Mobil Sağlık Tıbbi Kurulu ve Laboratuvar Direktörlüğü tarafından, güncel tıbbi literatür ve laboratuvar protokolleri ışığında incelenerek onaylanmıştır.
*Web sitemizde yer alan bilgiler, kişileri tanı veya tedaviye yönlendirme amacı taşımaz. Tanı ve tedaviye yönelik tüm işlemlerinizi uzman hekiminize danışmadan uygulamayınız. İçeriklerimizde Satem Mobil Sağlık’ın tedavi edici sağlık hizmetlerine (hastane/muayene) yönelik bilgiler değil, laboratuvar ve mobil sağlık tarama süreçlerine dair teknik veriler yer almaktadır.
Satem Mobil Sağlık, mobil sağlık hizmetleri alanında uzman kadrosuyla kurumsal firmalara yerinde ve hızlı çözümler sunar. İş sağlığı ve güvenliği kapsamında kaliteli, dijital ve entegre hizmet anlayışıyla öne çıkar.
